uitgevers

ArcheologischePers


publishers


startpagina

Onder stoom, aspecten van de geschiedenis van de stoommachine

Samensteller: Den Ouden

Het bekende boek is uitverkocht - maar nu digitaal heruitgegeven met korte, evocerende teksten en heel véél (grote) afbeeldingen. Wat in de boekuitgave niet mogelijk was, kan digitaal wel: we hebben hier een negental geluidsbeelden toegevoegd. Je ziet hier dus niet alleen stoommachines - je kunt ze ook horen!

Achtereenvolgens worden de volgende vier onderwerpen behandeld: de stoommachine in de fabriek; de stoommachine in het transport; Nederlandse stoom­machine­bouwers; en tenslotte, de technische ontwikkeling van stoom­machines en ketels.

De opkomst van de stoommachine schiep nieuwe produktiemoge­lijk­heden en creëerde een nieuw élan onder de ondernemers. Velen hunner zagen in stoomdrijfkracht een mooie reclame voor hun bedrijf. Kijk, zó vooruitstrevend zijn wij! Een goed voorbeeld van deze geestdrift vormt de textielnijverheid. In het boek wordt - als voorbeeld - beschreven hoe dat in de Tilburgse textiel in het werk ging. Een twintigtal afbeeldingen illustreert de relatie tussen machinist, fabrikant en hun beider trots: de stoommachine.

De stoommachine was van eminent belang voor het transport van grondstoffen. Over zee, over binnenwateren, over het spoor en over de weg. Kort wordt besproken welke rol stoom speelde in de scheepvaart op zee, rivier en kanaal; in de havens bij het laden en lossen en in de vorm van sleepboten; bij de opkomst van spoor- en tramwegen (locomotieven); en bij het wegverkeer (tractor en vrachtwagen). Negen afbeeldingen illustreren de belangrijkste stoom-toepassingen op dit gebied.

De Nederlandse machinebouw kwam pas vrij laat tot bloei. De eerste aanzet moet worden gezocht in de scheepsbouw. Pas later kwam de algemene machinebouw op, gestimuleerd door de vraag van onder meer baggeraars, polderbesturen en hoogheemraadschappen, en de koloniale suikerindustrie. Aan de hand van het voorbeeld van de Machinefabriek Gebr. Stork, Hengelo, wordt beschreven hoe deze industrie zich ontwikkelde in de tweede helft van de negentiende eeuw. Dit hoofdstuk telt een veertiental prenten, afkomstig van verschillende Nederlandse machinefabrieken.

De stoommachine ontstond omstreeks 1700 en werd in eerste instantie vooral in de mijnbouw gebruikt. In de periode 1770-1800 construeerde men in Engeland de eerste voor fabrieken bruikbare stoommachines - machines met een draaiende as in plaats van een simpele op- en neergaande beweging. Tussen 1800 en 1830 evolueerde de constructie van deze machines sterk. Maar de werkelijke perfectionering vond plaats in de periode 1830-1930. Ook de ketelbouw onderging in dit tijdvak een grote ontwikkeling. Niet minder dan 52 tekeningen tonen allerlei interessante constructies van stoommachines en stoomketels.


eerste uitgave / first published type medium omvang / extent prijs / price
2003 heruitgave / re-edition digitaal v+92 pp - 95 illus - 9 industrial soundtracks € 20,00